Ойрх Дорнодод үүсээд буй мөргөлдөөн намдах шинжгүй байгаа тул Азийн орнууд нүүрсний хэрэглээ рүү буцахаас өөр аргагүй болж байна. Шингэрүүлсэн байгалийн хийн (LNG) нийлүүлэлт тасалдсан нь бүс нутгийн эрчим хүчний салбар гадаад хүчин зүйлээс хэт хамааралтай байгааг харууллаа.

Япон, Индонез, Вьетнам зэрэг орнуудын засгийн газрууд байгалийн хийн хомсдолыг нөхөхийн тулд нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцуудаа илүү их ашиглаж эхэллээ. Дэлхийн хамгийн том шингэрүүлсэн байгалийн хий экспортлогч Катараас нийлүүлэлт эрс багассан тул ийм шийдвэр гаргахаас өөр аргагүй болсон байна.

Нүүрснээс цахилгаан эрчим хүч гаргаж авах руу эргэн очиж буй гол шалтгаан нь дэлхийн хамгийн том байгалийн хийн экспортын байгууламж болох Рас Лаффан үйлдвэр гэмтсэнтэй холбоотой юм. Гуравдугаар сарын 18-нд Иран улс Персийн булгийн орнууд дахь эрчим хүчний дэд бүтцүүдэд цохилт өгсний улмаас тус үйлдвэр ихээхэн хохирол амсжээ. Үүн дээр нэмэгдээд Ормузын хоолой хаагдсан нь байгалийн хий, газрын тос, бордоо, гели тээвэрлэх боломжийг бараг үгүй болж, дэлхийн эдийн засаг томоохон цохилт амсаад байгаа юм.

Нийлүүлэлтийн асуудал үүсэж байгалийн хийн үнэ огцом өссөн тул Азийн хөгжиж буй орнууд уг түлшийг худалдан авч чадахгүйд хүрэв. Мөн Азийн томоохон эдийн засгуудын эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн 40-50 хувийг нүүрс бүрдүүлдэг байна. Нүүрсээр эрчим хүч үйлдвэрлэх нь нь импортын байгалийн хийнээс хамаагүй хямд тусдаг.

Бүс нутгийн орнуудын нөхцөл байдал

Бангладеш улсад Ойрх Дорнодын дайн болон хийн хомсдолын улмаас цахилгаан станц, бордооны үйлдвэрүүдэд өгөх хийн нийлүүлэлтээ танах болсон. Үүний оронд цахилгаан тасалдуулахгүйн тулд нүүрсний станцуудынхаа ачааллыг нэмэгдүүлжээ. Үүнтэй ижил төстэй байдал Өмнөд болон Зүүн өмнөд Азийн бусад орнуудад ч ажиглагдах төлөвтэй байна. Учир нь зун дөхөж байгаа тул цахилгаан тасрах нь улс төр болон эдийн засгийн хувьд маш эрсдэлтэй юм.

Азийн бусад орнуудад эрх баригчид цахилгаан станцынхаа хүчин чадлыг дээд цэгтээ хүргэн эрчим хүч үйлдвэрлэх алхмууд хийж байна. Тэдгээр алхмуудыг доор дурдвал

Индонез: Нүүрсний олборлолтоо нэмэгдүүлэх зөвшөөрлийг уурхайнуудад олгож эхэлсэн.

Өмнөд Солонгос: Нүүрсний станцуудын нүүрс ашиглах ажиллах хязгаарлалтыг цуцалсан.

Тайвань: Засгийн газар нь эрчим хүчний эрсдэл нүүрлээгүй байгаа хэмээсэн ч эрх баригчид нүүрс рүү буцах талаар авч үзэж байгаа гэж эх сурвалжууд мэдээлсэн.

Япон: Байгалийн хийн тасалдал үргэлжилбэл хийнээс нүүрс рүү шилжих төлөвлөгөөгөө боловсруулж байна.

Филиппин: Индонезоос нэмэлт нүүрс авах талаар хэлэлцэж байгаа.

Вьетнам: Дэд бүтцээ байгалийн хий рүү шилжих үйл явц нь түр зогсож, нүүрсний эрчим хүчний хуучин дэд бүтцээ ашиглахаас өөр аргагүй болсон.

Нүүрсний эрэлт нэмэгдсэнээр үнэ нь дагаад өсөж байна. Өнгөрсөн бямба гарагийн /2026.03.28/ байдлаар Ньюкаслийн нүүрсний фьючерс нэг тонн нь 135.6 ам.долларт хүрч, 2024 оны сүүлээс хойших хамгийн дээд түвшинд дөхөж очжээ. Ньюкаслийн фьючерс нь Ази-Номхон далайн бүсэд нүүрсний жишиг үнэ болж өгдөг. Үүнээс болж Индонез, Австрали зэрэг томоохон экспортлогчдод олборлолтоо нэмэх шаардлага тулгарч байна.

Монгол Улсын алдаж буй боломж

Дэлхийн зах зээл дээр нүүрсний үнэ ингэж өсөж байгаа ч Монгол Улс энэ боломжийг бүрэн ашиглаж чадахгүй байна. Монгол Улс нүүрснийхээ ихэнхийг  зөвхөн БНХАУ руу экспортолдог. Тэр экспортолдог нүүрсний дийлэнх нь эрчим хүч үйлдвэрлэлийн бус харин коксжих буюу гангийн үйлдвэрлэлд ашигладаг нүүрс. Үүнтэй холбогдуулан Ираны дайны улмаас дэлхийн зах зээлд эрчим хүчний нүүрсний үнэ өсөөд байгаа явдлаас Монгол Улс ашиг хүртэх боломж хязгаарлагдмал байна.

Дайн эхэлсний улмаас нүүрсийг боловсруулж, бодис болгодог БНХАУ-ын компаниудын хувьцаа эрс өсжээ. Харин газрын тос боловсруулдаг компаниудын хувьд газрын тосны үнэ өссөн нь томоохон алдагдалд хүргэж буй. Тодруулбал дайн эхэлснээс хойш нүүрсийг нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн болгодог компаниудын хувьцаа 30 хүртэл хувиар өсжээ.

Монголд нүүрснээс химийн бүтээгдэхүүн гаргах үйлдвэр байхгүй байгаа нь бас нэгэн том алдсан боломж болж байна. Түүхий нүүрсээ хямд зарах бус, нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломж Монголд алга.

Практик дээр Азийн засгийн газруудад нүүрс рүү шилжихээс өөр сонголт үгүй байгаа юм. Азийн орнуудад хавар болж агаарын температур нэмэгдэхийн хэрээр айлууд агааржуулагч ашиглаж, цахилгааны хэрэгцээ огцом өснө. Засгийн газрууд ард иргэдийнхээ бухимдлыг төрүүлэхгүйн тулд эрчим хүчний найдвартай эх үүсвэрийг хангах ёстой.

Гэхдээ нүүрснээс дахин хамааралтай болж байгаа нь байгаль орчинд сөргөөр нөлөөлнө. Нүүрсний хэрэглээ нэмэгдэх нь Ази-Номхон далайн бүс нутгийн нүүрсхүчлийн хийн ялгаруулалтыг бууруулах төлөвлөгөөг удаашруулна. Гэсэн хэдий ч байгалийн хийн зах зээлийн тогтворгүй байдал нь Азийн орнуудыг эрчим хүчний урт хугацааны стратегиа эргэж харахад хүргэж байна.

Байгалийн хийн нийлүүлэлт буурч, үнэ нь өссөн тул Азийн орнууд байгаль орчинд хортой ч гэсэн нүүрс рүү буцаж байна.

Эх сурвалж: BNE Intellinews, Investing, Reuters

Нийтэлсэн огноо2026-03-30